صعود خاندان رومانوف به قدرت از زمان ازدواج آناستازیا زاخارینا با ایوان چهارم آغاز شد. وی دختر فردی به نام رومان زاخارین یوریف بود که بعداً نام خاندان رومانوف از وی گرفته شد. بعد از مرگ ایوان، پسر کوچک وی فیودور به سلطنت رسید. با مرگ فیودور بدون فرزند، دودمان روریک منقرض شده و برادر همسر وی بوریس گودونوف به سلطنت رسید که در دوران سلطنت‌اش، سعی در از میان بردن افراد خانواده رومانوف داشت. بعد از مرگ بوریس گودونوف در سال ۱۶۰۵ میلادی، روسیه وارد دوران هرج و مرج شد و برای چند سال با شورش‌ها و مدعیان تاج و تخت گوناگونی روبرو شد. سرانجام در سال ۱۶۱۳ میلادی، به تصمیم مجلس اشراف روسیه، سلطنت به میخائیل فیودرویچ رومانوف، نوه برادر آناستازیا که در آن زمان ۱۶ ساله بود، سپرده شد. به این ترتیب میخائیل به عنوان اولین تزار روسیه از خاندان رومانوف به سلطنت رسید.
خاندان رومانوف تا زمان انقلاب فوریه در سال ۱۹۱۷ میلادی بر روسیه حکومت کردند. در اثر این انقلاب، نیکلای دوم به نفع برادرش میخائیل الکساندرویچ از سلطنت کناره‌گیری کرد. اما وی سلطنت را نپذیرفت و به این ترتیب حکومت خاندان رومانوف بر روسیه پایان یافت. با اعدام نیکلای دوم و همسر و فرزندانش به دست بلشویک‌ها در سال ۱۹۱۸، شاخه اصلی این خاندان ادامه نیافت و در حال حاضر اعضای شاخه‌های دیگر، ریاست خاندان را برعهده دارند.